De watersnoodramp in Rotterdam

Rampnacht in Rotterdam  

Watersnoodrampnacht

In de nacht van zaterdag 31 januari op zondag 1 februari 1953 werd ook Rotterdam getroffen door het extreme hoogwater. Een zware noordwesterstorm in combinatie met springtij zorgde voor uitzonderlijk hoge waterstanden langs de Nederlandse kust en in het benedenrivierengebied.

In Rotterdam steeg het water tot 3,75 meter boven NAP. Dit was volgens Gemeentewerken de hoogste waterstand in 150 jaar waarnemingen.

Op verschillende plaatsen in de stad stroomde het water over de kades en waterkeringen. Straten, parken, haventerreinen en woningen kwamen onder water te staan.

Vooral in de wijk Feijenoord ontstonden ernstige problemen. Door onderbrekingen in de waterkeringen bij de spoorlijn kon het water de wijk binnendringen. Ondanks de inzet van gemeentewerken en het aanvoeren van zandzakken liep een groot deel van de wijk onder water.

Ook bij de Maashaven, op IJsselmonde en in Pernis waren overstromingen. Het Park bij de Westzeedijk liep volledig onder water. Op sommige plaatsen stond het water ruim twee meter hoog.

In de Rosestraat kwam het enige Rotterdamse slachtoffer van de ramp om het leven. Mevrouw Leentje Visser-De Wolff verdronk in haar benedenwoning. Haar hulpgeroep werd gehoord, maar door het hoge water konden omstanders haar niet meer op tijd bereiken.

Bron: Stadsarchief Rotterdam – Watersnood 1953.

Hulpverlening en evacuatie

Al op zaterdagavond 31 januari werd in Rotterdam alarm geslagen. Medewerkers van Gemeentewerken werden opgeroepen om de wateroverlast te bestrijden en kwetsbare plekken in de stad te beschermen.

Toen op zondagochtend duidelijk werd hoe groot de ramp in Zuidwest-Nederland was, veranderde Rotterdam in een belangrijk centrum voor hulpverlening en opvang.

De eerste evacués uit Rotterdam zelf werden ondergebracht in het Feyenoordstadion, dat droog was gebleven. Al snel kwamen ook grote groepen mensen uit omliggende gemeenten en de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden naar de stad.

De toenmalige Ahoy-hal, die destijds op het terrein stond waar tegenwoordig het Erasmus MC is gevestigd, werd ingericht als opvanglocatie. Vrijwilligers, padvinders, gemeentemedewerkers, het Rode Kruis en militairen hielpen bij het organiseren van de opvang.

Er werden slaapplaatsen, dekens, maaltijden en medische voorzieningen geregeld. Ook werden zieken en ouderen ondergebracht in ziekenhuizen en rusthuizen.

Op 3 februari bracht koningin Juliana een bezoek aan de geëvacueerden in Rotterdam. Zij bezocht onder andere de Ahoy-hal en het Feyenoordstadion.

Op 21 februari 1953 verbleven er maar liefst 13.113 geëvacueerden in Rotterdam. Daarmee bereikte de opvang haar hoogtepunt. Bijna vier maanden na de ramp werden nog altijd ruim 2.200 geëvacueerden door de Rotterdamse Sociale Dienst ondersteund.

Bron: Stadsarchief Rotterdam – Opvang van evacués.

Hulpgoederen en solidariteit

Naast de opvang van mensen speelde Rotterdam een belangrijke rol bij de inzameling en verspreiding van hulpgoederen.

In verschillende wijken werden kleding, voedsel, beddengoed en andere noodzakelijke spullen ingezameld. Vrijwilligers trokken langs de huizen om goederen op te halen.

De Ahoy-hal werd aanvankelijk gebruikt voor de opslag van hulpgoederen, maar al snel bleek de ruimte te klein. Ook de Rivièrahal, loodsen aan de Maashaven en opslagplaatsen aan de Wilhelminakade werden ingezet.

De stroom aan goederen uit binnen- en buitenland was enorm. Vrijwilligers waren dag en nacht bezig met het sorteren en verdelen van de spullen.

Rotterdam werd daarmee niet alleen een veilige opvangplaats voor duizenden mensen, maar ook een belangrijk logistiek centrum voor de hulpverlening aan het getroffen gebied.

Herstel en wederopbouw

Na de Watersnoodramp begon ook in Rotterdam het herstel van de getroffen gebieden. Woningen, straten, haventerreinen en openbare ruimtes moesten worden schoongemaakt en hersteld.

Bewoners die schade hadden geleden, konden terecht bij de gemeentelijke Sociale Dienst. Er werden financiële regelingen getroffen voor mensen die kleding, meubels, beddengoed en andere bezittingen waren kwijtgeraakt.

De ramp maakte duidelijk dat ook Rotterdam kwetsbaar was voor extreem hoogwater. De bestaande waterkeringen bleken op verschillende plaatsen onvoldoende bescherming te bieden.

De Watersnoodramp vormde een belangrijke aanleiding voor een nieuwe aanpak van de Nederlandse waterveiligheid. De ontwikkeling van het Deltaplan en de aanleg van nieuwe waterkeringen moesten ervoor zorgen dat een dergelijke ramp zich niet opnieuw zou voordoen.

Ook de bescherming van Rotterdam en het achterliggende gebied kreeg hierdoor een nieuwe betekenis.

Herdenken en herinneren

De Watersnoodramp van 1953 is voor Rotterdam een verhaal van verlies, angst, solidariteit en hulpverlening.

Achter de historische cijfers gaan persoonlijke verhalen schuil. Het verhaal van Leentje Visser-De Wolff, de bewoners van Feijenoord die hun woningen verloren, de duizenden mensen die hun toevlucht zochten in Rotterdam en de vele vrijwilligers die zich inzetten voor de slachtoffers.

De stad speelde een bijzondere rol tijdens de ramp. Rotterdam werd zelf getroffen door het water, maar bood tegelijkertijd onderdak aan duizenden mensen die hun woonplaats moesten verlaten.

Met het project 75 jaar na de Watersnoodramp van Stichting Blauwe Lijn willen we deze geschiedenis opnieuw onder de aandacht brengen. Door ooggetuigen te interviewen, historische foto's te verzamelen en verhalen van families vast te leggen, willen we ervoor zorgen dat deze gebeurtenissen niet verloren gaan.

Herdenken is niet alleen terugkijken naar wat er in 1953 gebeurde. Het is ook stilstaan bij de betekenis van waterveiligheid voor de stad van vandaag en morgen.

Want Rotterdam leeft met het water. De rivier, de havens en de ligging in de delta hebben de stad gevormd, maar brengen ook verantwoordelijkheden met zich mee.

Het doorgeven van deze geschiedenis aan volgende generaties is daarom van groot belang.