Hoofdstuk 1. Verleden

Johannis de Rijke en de watermannen | 1870-1903

Op een koude winterdag, op 5 december 1842, werd in het Zeeuwse dorpje Colijnsplaat een jongetje geboren dat later de wereld zou helpen beschermen tegen het water. Zijn naam was Johannis de Rijke.

Toen Johannis de Rijke vijf jaar oud was, verhuisde hij met zijn familie van Colijnsplaat naar Borssele, een ander dorp in Zeeland. Borssele lag ook dicht bij het water, met dijken die als reuzenarmen het land beschermden tegen de zee. Voor Johannis was dat geen gewone omgeving – het was een speeltuin én een leerboek.

Johannis de Rijke was geen man van boeken vol theorie. Hij leerde door te doen, door te kijken, en vooral door te luisteren – naar mensen en naar het landschap. Zijn grote leerschool begon in Zeeland, maar zijn eerste echte opdracht bracht hem naar het noorden van het land: de Oranjesluizen bij Amsterdam.

In het jaar 1873 begon een bijzonder hoofdstuk in het leven van Johannis de Rijke. Samen met George Arnold Escher – een andere Nederlandse waterman – vertrok hij op een lange, verre reis. Niet zomaar een reis, maar een zeereis van wekenlang, naar een onbekend land aan de andere kant van de wereld: Japan. 

In Japan begon voor Johannis de Rijke niet alleen een nieuw werkleven, maar ook een nieuw dagelijks leven. Alles was anders: het eten, de huizen, de taal, de gebruiken. Maar waar het op aankwam – samenwerken aan het water – dat was vertrouwd. Met zijn ervaring en open houding won hij al snel het respect van zijn Japanse collega’s. Niet met grote woorden, maar met harde arbeid en slimme oplossingen.

Samen met zeven andere Nederlandse watermannen werkte Johannis aan de toekomst van Japan. Ieder bracht zijn eigen kennis mee. Ze waren ingenieurs, landmeters, bouwkundigen – mannen van dijken en kanalen. Namen als Cornelis van Doorn, Willem de Graaff en natuurlijk George Escher werden bekend in de kringen van de Japanse overheid. Ze vormden een kleine Nederlandse gemeenschap, een soort drijvend eiland van vertrouwde taal en gewoonten, in een zee van nieuwe indrukken.

Een van de grootste en moeilijkste projecten waar Johannis de Rijke in Japan aan werkte, lag in het hart van het land: de Kiso-delta. Daar kwamen drie grote rivieren samen – de Kiso, de Nagara en de Ibi. Ze werden ook wel de “woeste drie” genoemd, omdat ze keer op keer over hun oevers traden. Hele dorpen werden meegesleurd, velden overstroomden, en mensen verloren hun huizen… en soms nog veel meer.